Zawyżone koszty w umowie kredytu konsumenckiego można sprawdzić samodzielnie, porównując je z dwoma limitami z przepisów. Pierwszy dotyczy kosztów pozaodsetkowych, czyli prowizji, opłat i ubezpieczeń, i wynika z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Drugi dotyczy oprocentowania, które nie może przekroczyć odsetek maksymalnych, obecnie 14,5% rocznie (stan na wrzesień 2026).
Jakie koszty obejmuje umowa kredytu konsumenckiego
Całkowity koszt kredytu konsumenckiego składa się z dwóch części. Pierwsza to odsetki, liczone od kwoty kredytu według oprocentowania z umowy. Druga to koszty pozaodsetkowe, czyli wszystko, co kredytobiorca płaci poza odsetkami w związku z umową:
- prowizja za udzielenie kredytu,
- opłaty przygotowawcze i administracyjne,
- składki na ubezpieczenia wymagane przy kredycie,
- opłaty za dodatkowe usługi, jeśli są warunkiem otrzymania kredytu.
Obie części mają ustawowe ograniczenia. Błędy w umowie kredytowej często polegają właśnie na tym, że prowizje i ubezpieczenia są tak wysokie, że łącznie przekraczają dopuszczalny poziom. Ogólny zakres sprawdzania umowy opisujemy w artykule o tym, na czym polega analiza umowy kredytowej.
Limit kosztów pozaodsetkowych: jak go policzyć
Maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu określa art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Przy spłacie trwającej co najmniej 30 dni liczy się ją według wzoru:
limit = K × 10% + K × n/R × 10%
gdzie K to całkowita kwota kredytu (bez kredytowanych kosztów), n to okres spłaty w dniach, a R to liczba dni w roku. Limit nie może przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu. Przy spłacie krótszej niż 30 dni koszty pozaodsetkowe mogą wynieść najwyżej 5% kwoty kredytu.
Przykładowe wyliczenia dla kredytu, w którym całkowita kwota kredytu wynosi 10 000 zł:
| Okres spłaty | Limit kosztów pozaodsetkowych | Uwagi |
|---|---|---|
| 12 miesięcy | 2 000 zł | 1 000 zł plus 1 000 zł za rok spłaty |
| 24 miesiące | 3 000 zł | 1 000 zł plus 2 000 zł za dwa lata |
| 48 miesięcy | 4 500 zł | wzór dałby więcej, ale obowiązuje górna granica 45% |
Jeśli suma prowizji, opłat i ubezpieczeń z Twojej umowy jest wyższa niż wynik ze wzoru, bank pobrał za dużo. Zgodnie z art. 36a ust. 3 ustawy koszty ponad limit nie należą się kredytodawcy.
Odsetki maksymalne w umowie kredytu
Drugim limitem jest wysokość oprocentowania. Odsetki maksymalne to dwukrotność odsetek ustawowych (art. 359 § 21 Kodeksu cywilnego), a odsetki ustawowe to suma stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego. Przy stopie referencyjnej 3,75% odsetki ustawowe wynoszą 7,25%, a maksymalne 14,5% w skali roku (stan na wrzesień 2026).
Odsetki maksymalne zmieniają się razem ze stopą referencyjną. Jeśli umowa przewiduje oprocentowanie wyższe niż dopuszczalne, kredytobiorca płaci odsetki tylko do poziomu maksymalnego. Przy kredytach o zmiennym oprocentowaniu warto sprawdzić, czy bank obniżał je, gdy odsetki maksymalne spadały.
Osobny limit dotyczy odsetek za opóźnienie, naliczanych, gdy kredytobiorca spóźnia się ze spłatą. Maksymalne odsetki za opóźnienie to dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie, czyli obecnie 18,5% w skali roku (art. 481 Kodeksu cywilnego, stan na wrzesień 2026). Jeśli bank naliczał wyższe odsetki od zaległych rat, nadwyżka również podlega zakwestionowaniu.
Gdzie w umowie szukać zawyżonych kosztów
Informacje potrzebne do sprawdzenia limitów znajdują się zwykle w kilku miejscach umowy i formularza informacyjnego:
- całkowita kwota kredytu, czyli kwota, którą faktycznie otrzymałeś lub którą bank przelał na Twoją rzecz,
- całkowita kwota do zapłaty i całkowity koszt kredytu,
- wysokość prowizji i opłat, często podana procentowo,
- składka ubezpieczeniowa, czasem opisana w osobnym dokumencie,
- okres kredytowania i harmonogram spłat.
Zwróć uwagę na to, czy prowizja i ubezpieczenie zostały skredytowane, czyli doliczone do kwoty kredytu. Wtedy płacisz od nich także odsetki, a do wzoru na limit przyjmuje się całkowitą kwotę kredytu bez tych kosztów. To częste źródło pomyłek przy samodzielnym liczeniu.
W razie wątpliwości porównaj kwotę wypłaconą na Twoje konto z kwotą kredytu wskazaną w umowie, bo różnica zwykle pokazuje, ile kosztów zostało skredytowanych.
Co zrobić, gdy koszty przekraczają limit
Jeśli wyliczenie pokazuje nadwyżkę, możesz złożyć reklamację i zażądać zwrotu kosztów ponad limit albo ich pominięcia w dalszych ratach. Bank ma na odpowiedź 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych sprawach do 60 dni (art. 6 i 7 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym).
Przekroczenie limitu kosztów jest też jednym z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, które mogą uzasadniać sankcję kredytu darmowego, czyli spłatę kredytu bez odsetek i innych kosztów. Uprawnienie to wygasa po roku od wykonania umowy (art. 45 ust. 5).
Jakie inne roszczenia wchodzą w grę, opisujemy w artykule o tym, jakie roszczenia można kierować przeciwko bankowi.
Help Expert zajmuje się sprawami finansowymi i sporami z bankami i bezpłatnie analizuje umowy kredytów konsumenckich pod kątem kosztów. Wynagrodzenie za dalsze działania ustalane jest w umowie przed rozpoczęciem współpracy, a wynik zależy od treści umowy i rozliczeń.
Przeczytaj także: Jak profesjonalna analiza umowy pomaga odzyskać nadpłacone koszty kredytu
Najczęściej zadawane pytania
Czy limit dotyczy też kredytu hipotecznego?
Nie, limit kosztów pozaodsetkowych z art. 36a dotyczy kredytów konsumenckich, a nie hipotecznych. Kredyty hipoteczne podlegają odrębnej ustawie. Odsetki maksymalne z Kodeksu cywilnego dotyczą jednak co do zasady wszystkich umów.
Czy ubezpieczenie wlicza się do kosztów pozaodsetkowych?
Tak, jeśli było warunkiem otrzymania kredytu lub zostało zawarte w związku z umową. Składka ubezpieczeniowa należy wtedy do kosztów pozaodsetkowych i liczy się do limitu. Dotyczy to także ubezpieczenia opłaconego z kwoty kredytu.
Czy RRSO to to samo co limit kosztów?
Nie, RRSO pokazuje łączny roczny koszt kredytu w procentach i służy do porównywania ofert. Nie ma ustawowego maksimum RRSO. Limity dotyczą osobno kosztów pozaodsetkowych i oprocentowania.
Czy można odzyskać nadwyżkę po spłacie kredytu?
Tak, spłata kredytu nie zamyka drogi do zwrotu kosztów ponad limit. Sankcję kredytu darmowego trzeba jednak zgłosić w ciągu roku od wykonania umowy. Dlatego z analizą umowy nie warto zwlekać.
Czy odsetki maksymalne się zmieniają?
Tak, zmieniają się razem ze stopą referencyjną NBP. We wrześniu 2026 roku wynoszą 14,5% w skali roku. Aktualną wysokość warto sprawdzić przed wyliczeniem.
